Bài này tổng hợp các phép tính toán hệ thống tưới cơ bản mà người thiết kế cần làm trước khi chọn bơm, ống và đầu tưới: lưu lượng, cường độ tưới, thời gian tưới và tần suất tưới. Mỗi công thức đều có ví dụ để tự kiểm tra.
1. Đơn vị và quy đổi hay dùng
| Đại lượng | Quy đổi |
|---|---|
| Lưu lượng | 1 m³/h = 1.000 l/h = 16,67 l/phút |
| Áp lực | 1 bar ≈ 10,2 m cột nước ≈ 14,5 psi = 100 kPa |
| Lượng nước tưới | 1 mm nước trên 1 m² = 1 lít; 1 mm trên 1 ha = 10 m³ |
| Chiều dài | 1 inch = 25,4 mm; 1 ft = 0,3048 m |
| Lưu lượng (Mỹ) | 1 gpm ≈ 0,227 m³/h ≈ 3,785 l/phút |
2. Lưu lượng của một khu tưới
Q khu = số đầu tưới × lưu lượng mỗi đầu.
Ví dụ: 400 gốc cây, mỗi gốc 1 béc 53 l/h → Q = 400 × 53 = 21.200 l/h ≈ 21,2 m³/h. Bơm và bộ lọc phải đáp ứng được lưu lượng này ở áp lực cần thiết, cộng thêm dự phòng.
3. Cường độ tưới (mm/giờ)
Cường độ tưới cho biết trong một giờ, mặt đất nhận bao nhiêu mm nước.
- Tưới phun bố trí đều: I (mm/h) = lưu lượng một béc (l/h) ÷ (khoảng cách giữa các béc × khoảng cách giữa các hàng) (m²).
- Tưới cả khu: I = Q khu (l/h) ÷ diện tích khu (m²).
Ví dụ: béc 400 l/h, đặt lưới 10 m × 10 m → I = 400 ÷ 100 = 4 mm/h.
Cường độ tưới phải nhỏ hơn tốc độ thấm của đất. Đất sét thấm chậm, nếu tưới mạnh nước sẽ đọng và chảy tràn; đất cát thấm nhanh nên chịu được cường độ cao hơn. Khi thấy nước đọng thành vũng, cần giảm cường độ hoặc chia nhỏ thời gian tưới.
4. Lượng nước cần tưới mỗi lần
Lượng nước cần tưới phụ thuộc cây trồng, giai đoạn, thời tiết và khả năng giữ nước của đất. Có hai cách xác định thực tế:
- Theo khuyến cáo kỹ thuật cho cây trồng (lít/gốc/lần hoặc mm/ngày).
- Theo quan sát độ ẩm đất ở vùng rễ trước và sau khi tưới.
Vì không phải toàn bộ nước đến được rễ, cần chia cho hiệu suất tưới: tưới nhỏ giọt có hiệu suất cao hơn tưới phun, tưới phun cao hơn tưới tràn.
5. Thời gian tưới
Thời gian (giờ) = lượng nước cần (mm) ÷ cường độ tưới (mm/h), hoặc với tưới theo gốc: thời gian = lít cần mỗi gốc ÷ lưu lượng đầu tưới tại gốc.
Ví dụ: mỗi gốc cần 40 lít/lần, dùng 2 đầu nhỏ giọt 4 l/h → 40 ÷ 8 = 5 giờ. Nếu thời gian quá dài, cần thêm đầu nhỏ giọt hoặc chọn đầu lưu lượng lớn hơn.
6. Tần suất tưới
Số ngày giữa hai lần tưới ≈ lượng nước đất giữ được ở vùng rễ (mm) ÷ lượng nước cây dùng mỗi ngày (mm/ngày). Đất cát giữ ít nước nên tưới nhiều lần, mỗi lần ít; đất thịt, đất sét tưới thưa hơn. Mùa nắng nóng cây dùng nhiều nước hơn nên rút ngắn chu kỳ.
7. Lượng nước để hoà tan phân
Khi châm phân, lượng nước pha phải đủ để phân tan hết theo độ tan ghi trên bao bì nhà sản xuất ở nhiệt độ nước thực tế. Pha đặc quá sẽ đóng cặn trong bồn và làm tắc đầu nhỏ giọt.
8. Thứ tự tính khi thiết kế
- Xác định lượng nước cần và thời gian tối đa để tưới xong cả vườn.
- Chọn đầu tưới, tính lưu lượng mỗi khu, chia khu cho vừa nguồn nước.
- Chọn cỡ ống: tính đường kính ống theo lưu lượng và vận tốc.
- Tính tổn thất áp suất trên đường ống.
- Chọn bơm theo lưu lượng và cột áp: chọn máy bơm tưới.
- Kiểm tra nguy cơ búa nước khi đóng van.
Tư vấn tính toán và thiết kế hệ thống tưới
Gửi diện tích, số cây, khoảng cách trồng, nguồn nước và ảnh hiện trạng qua trang liên hệ hoặc gọi 0935 004 188. DanangAgri khảo sát, lên phương án và báo giá cho vườn tại Đà Nẵng, miền Trung và Tây Nguyên.

7 thoughts on “Tính toán hệ thống tưới: lưu lượng, cường độ và thời gian tưới”