Thiết kế hệ thống tưới cho dự án nông nghiệp bắt đầu từ nguồn nước, không bắt đầu từ thương hiệu thiết bị. Lưu lượng nguồn quyết định số ca tưới, địa hình quyết định có cần bù áp hay không, còn chất lượng nước quyết định bộ lọc. Khi ba yếu tố này rõ, chọn kiểu tưới và lập danh mục vật tư sẽ chính xác hơn nhiều.
Bài viết dành cho chủ đầu tư, ban quản lý dự án và đơn vị tư vấn đang chuẩn bị đầu tư vùng trồng tại miền Trung và Tây Nguyên.
Thông tin cần có trước khi thiết kế
| Thông tin | Dùng để quyết định |
|---|---|
| Bản đồ khu đất, đường đồng mức | Vị trí trạm bơm, tuyến ống chính, nhu cầu bù áp |
| Loại cây, mật độ, tuổi cây | Kiểu tưới, lưu lượng mỗi gốc hoặc mỗi mét dây |
| Nguồn nước và lưu lượng ổn định vào mùa khô | Công suất bơm, số ca tưới, dung tích hồ chứa |
| Kết quả phân tích nước (cặn, tảo, sắt, độ mặn) | Kiểu lọc và nguy cơ nghẹt đầu tưới |
| Nguồn điện tại trạm bơm | Loại bơm, cách điều khiển |
| Kế hoạch bón phân và cơ giới hóa | Thiết bị châm phân, vị trí đặt ống trên hàng cây |
Chọn kiểu tưới theo cây trồng
| Cây trồng | Phương án thường cân nhắc | Lưu ý |
|---|---|---|
| Sầu riêng, cây ăn quả | Phun mưa cục bộ hoặc nhỏ giọt theo gốc | Vùng tưới cần mở rộng theo tuổi cây và vùng rễ |
| Cà phê, hồ tiêu | Nhỏ giọt hoặc phun mưa | Xem lại lịch tưới tạo hoa và khả năng cấp nước trong mùa khô |
| Rau màu, dược liệu, cây theo hàng | Ống và dây nhỏ giọt | Khoảng cách lỗ theo loại đất và khoảng cách trồng |
| Nhà màng | Nhỏ giọt kết hợp châm phân | Cần kiểm soát EC, pH của dung dịch tưới |
Hai bài có thể đọc thêm: chọn béc tưới sầu riêng theo tuổi cây và vùng rễ và điều kiện để tưới nhỏ giọt cho cà phê vận hành hiệu quả.
Lưu lượng nguồn quyết định cách chia khu tưới
Sai lầm thường gặp là tính bơm theo tổng diện tích. Đúng ra, cần tính lưu lượng của từng khu tưới rồi so với lưu lượng nguồn cấp được ổn định:
Lưu lượng khu tưới (m³/h) = Số đầu tưới × Lưu lượng mỗi đầu (lít/giờ) ÷ 1.000
Ví dụ minh họa: một khu có 500 gốc, mỗi gốc một béc 70 lít/giờ, cần 35 m³/h nếu tưới cùng lúc. Nếu nguồn chỉ cấp ổn định 12 m³/h, khu này cần chia thành ít nhất 3 ca. Khi đó phải kiểm tra tổng thời gian của các ca có nằm gọn trong thời gian bơm mỗi ngày hay không. Công thức thời gian tưới có trong bài tính thời gian tưới từ lượng nước mục tiêu.
Đồi dốc cần tính bù áp ngay từ đầu
Cứ chênh cao 10 m, áp lực nước thay đổi khoảng 1 bar. Trên đất đồi, đầu tưới ở chân dốc và đỉnh dốc nhận lượng nước khác nhau nếu dùng loại không bù áp. Với các lô dốc và địa hình không đều, dây nhỏ giọt hoặc béc có bù áp giúp lưu lượng đều hơn.
Tại dự án 3 ha với Chi cục Thuỷ lợi Đà Nẵng ở Hoà Vang, DanangAgri dùng dây nhỏ giọt bù áp và béc phun mưa cục bộ bù áp cho thanh long ruột đỏ và bưởi trên địa hình đồi dốc.
Lọc và châm phân là phần dễ bị cắt giảm nhất
Lỗ nhỏ giọt rất nhỏ nên nước có cặn, tảo, sắt hoặc phân chưa tan đều có thể gây nghẹt. Một dự án nên có các hạng mục sau tại trạm đầu mối:
- Lọc theo nguồn nước: nước hồ, sông có tảo và chất hữu cơ cần cấp lọc khác với nước giếng có cát. Xem các loại thiết bị lọc trước khi chốt.
- Châm phân: thiết bị châm phân thường đặt trước bộ lọc để giữ lại phần phân chưa tan. Tốc độ châm tính theo thể tích và thời gian.
- Đồng hồ áp, van xả khí, van điều áp: để theo dõi và bảo vệ đường ống.
- Điểm xả cuối tuyến: để súc rửa cặn lắng trong ống định kỳ.
Với diện tích lớn, lọc tự động xả cặn giúp giảm công vệ sinh. Dự án 10 ha rau ăn lá và cây dược liệu tại Hoà Vang với Sở Khoa học và Công nghệ Đà Nẵng dùng bộ lọc tự động xả cặn Amiad, van điện từ 2 inch và bộ điều khiển qua Internet.
Mức tự động hóa nên chọn theo cách vận hành
Vận hành bằng van tay phù hợp khi khu tưới ít và có người thường trực. Khi có nhiều ca tưới, bộ điều khiển và van điện từ giúp giữ đúng lịch và giảm nhân công. Nơi có sóng ổn định có thể theo dõi từ xa, nơi không ổn định nên ưu tiên điều khiển tại chỗ.
Hồ sơ dự án nên có khi bàn giao
- Bản vẽ hoàn công tuyến ống, vị trí van và khu tưới.
- Thông số bơm, áp lực và lưu lượng đo thực tế từng khu.
- Lịch tưới, lịch bón phân ban đầu theo giai đoạn cây.
- Quy trình súc rửa lọc, súc rửa đường ống và danh mục vật tư thay thế.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng tưới nhỏ giọt cho mọi loại cây không?
Không. Nhỏ giọt tiết kiệm nước nhưng phụ thuộc nhiều vào lọc và quản lý. Với cây lâu năm có vùng rễ rộng, phun mưa cục bộ đôi khi phù hợp hơn. Cần xét cả cây trồng, đất, nguồn nước và ngân sách.
DanangAgri có nhận dự án ở Tây Nguyên không?
DanangAgri nhận tư vấn cho dự án tại Đà Nẵng – Quảng Nam, Huế, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Gia Lai – Bình Định, Đắk Lắk, Khánh Hòa và Lâm Đồng.
Cần gửi gì để nhận báo giá?
Bản đồ khu đất, loại cây và mật độ, thông tin nguồn nước, công suất bơm hiện có. Nếu đã có danh mục vật tư, gửi kèm để được rà soát model.
Trao đổi về dự án của bạn
Xem thêm giải pháp và thiết bị tưới nông nghiệp tại miền Trung. Gửi hồ sơ khu đất qua trang liên hệ hoặc gọi 0935 004 188 để DanangAgri tư vấn phương án và báo giá.
